Een web van betekenis

Gerelateerde afbeelding

Met dergelijke bedreigingen en beloften worden vaak stabiele menselijke hiërarchieën en massale samenwerkingsnetwerken gecreëerd, zolang de mensen maar geloven dat hun situatie een kwestie van onontkoombare natuurwetten of goddelijke bevelen is en niet van ordinaire menselijke grillen. Alle grootschalige vormen van menselijke samenwerkingen zijn uiteindelijk gebaseerd op ons geloof in imaginaire ordes. Dat zijn verzamelingen regels die alleen in ons hoofd bestaan, maar volgens ons net zo echt en onschendbaar zijn als de wet van de zwaartekracht. ‘Als je tien stieren aan de hemelgod offert, zal de regen komen, als je je vader en je moeder eert, zul je naar de hemel gaan en als je me niet gelooft, ga je naar de hel.’ Zolang alle kantoor huren leeuwarden sapiens op een bepaalde plek in dezelfde verhalen geloven, volgen ze allemaal dezelfde regels, wat het makkelijk maakt om het gedrag van anderen te voorspellen en om en masse samen te werken. Sapiens gebruiken vaak uiterlijke kenmerken, zoals een tulband, een baard of een maatpak, om anderen te laten weten dat ze te vertrouwen zijn en in hetzelfde verhaal geloven als zij. Chimpansees, hoe dicht ze ook bij ons staan, kunnen niet dat soort verhalen verzinnen en verspreiden, en daarom kunnen ze ook niet in grote aantallen samenwerken.
Mensen hebben vaak moeite met het idee van ‘imaginaire ordes’ omdat ze aannemen dat er maar twee soorten werkelijkheden zijn: objectieve realiteiten en subjectieve realiteiten. In de objectieve werkelijkheid bestaan dingen onafhankelijk van ons geloof of onze gevoelens. De zwaartekracht is bijvoorbeeld een objectieve realiteit. Hij bestond al lang voor Newton werd geboren en hij heeft net zoveel invloed op mensen die er niet in geloven als op mensen die er wel in geloven. Een subjectieve realiteit is daarentegen afhankelijk van mijn persoonlijke geloofsopvattingen en gevoelens. Stel dat ik met hevige hoofdpijn naar de dokter ga. De dokter kijkt me grondig na, maar kan niets vinden, dus stuurt ze me door voor een bloedtest, een urinetest, een DNA-test, röntgenfoto’s, een elektrocardiogram, een fMRI-scan en nog een hele berg andere onderzoeken. Als de uitslagen binnenkomen, vertelt ze me dat ik volkomen gezond ben en ik kan weer naar huis. Maar ik heb nog steeds kantoor huren zwolle hevige hoofdpijn. Volgens al die objectieve onderzoeken is er niets met me aan de hand en ik ben de enige die de pijn voelt, maar voor mij is die pijn honderd procent echt.